Ten schemat pierwszej pomocy jest przeznaczony dla osób bez wykształcenia medycznego. Opisuje jedną sytuację: dorosły nagle przestaje reagować. Najpierw znajdziesz cały schemat w skrócie, a pod nim krótkie objaśnienia warunków, od których zależy wybór działania.
Pilne działanie
Dorosły nie reaguje na głos ani na potrząśnięcie? Zadzwoń pod 112 i włącz tryb głośnomówiący. Jeśli nie oddycha prawidłowo albo nie masz pewności – zacznij uciskać klatkę piersiową i poproś, by ktoś przyniósł AED. Dyspozytor poprowadzi Cię krok po kroku.
Zakres schematu: dorosły poszkodowany, osoba pomagająca bez przygotowania medycznego. Schemat nie obejmuje dzieci i niemowląt (u nich sekwencja działań jest inna), tonięcia, zadławienia u osoby przytomnej ani ciężkich urazów z krwotokiem. W tych sytuacjach zadzwoń pod 112 i wykonuj polecenia dyspozytora.
Schemat pierwszej pomocy dla laików
Pobierz schemat w PDF (1 strona A4, 58 KB)
Zawsze na początku
- Sprawdź, czy możesz bezpiecznie podejść. Jeśli nie – nie wchodź w strefę zagrożenia i zadzwoń pod 112.
- Sprawdź, czy poszkodowany reaguje. Potrząśnij go za ramiona i głośno zapytaj: „Czy mnie słyszysz?”.
- Brak reakcji – natychmiast zadzwoń pod 112 i włącz głośnik. Jeśli ktoś jest obok, poproś go, by przyniósł AED. Jeśli jesteś sam, nie odchodź od poszkodowanego, by szukać urządzenia.
- Odchyl głowę, unieś brodę i oceń oddech przez nie dłużej niż 10 sekund.
Jeśli nie oddycha prawidłowo albo masz wątpliwości
- Uciskaj klatkę piersiową: środek klatki, głębokość 5–6 cm, tempo 100–120 na minutę. Bez przeszkolenia – same uciśnięcia; osoba przeszkolona w podstawowych zabiegach resuscytacyjnych (BLS) – 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze.
- Użyj AED, gdy jest dostępne – włącz je i wykonuj polecenia urządzenia. Jeśli jesteś sam, nie odchodź od poszkodowanego, by go szukać.
- Kontynuuj RKO do przejęcia działań przez ratowników albo do spełnienia warunków przerwania opisanych niżej.
Jeśli oddycha prawidłowo
- Ułóż poszkodowanego w pozycji bezpiecznej bocznej – o ile nie podejrzewasz urazu.
- Stale obserwuj oddech do przyjazdu służb. Gdy stanie się nieprawidłowy – ułóż poszkodowanego na plecach, poinformuj dyspozytora i zacznij RKO.
Objaśnienia do schematu
Bezpieczeństwo i wezwanie pomocy
Zagrożeniem może być ruch uliczny, ogień, prąd, dym, gaz lub agresywne osoby – szczegóły opisuje poradnik Ocena miejsca zdarzenia – bezpieczeństwo ratownika. Dzwoniąc pod 112, podaj miejsce zdarzenia, co się stało i że poszkodowany nie reaguje. Nie rozłączaj się, dopóki dyspozytor nie zakończy rozmowy. Jeśli jesteś sam i nie masz telefonu, wołaj o pomoc; gdy nikt nie przychodzi, musisz na chwilę odejść, by wezwać służby. Przebieg rozmowy omawia artykuł Jak wezwać pomoc na 112 – co powiedzieć i jak wygląda rozmowa.
Jak rozpoznać nieprawidłowy oddech?
Połóż dłoń na czole poszkodowanego, opuszki palców drugiej dłoni pod brodą, delikatnie odchyl głowę i unieś brodę. Przez nie dłużej niż 10 sekund patrz, słuchaj i staraj się wyczuć oddech. Oddech nieregularny, wolny lub pojedyncze głośne westchnienia (tzw. oddech agonalny) nie są prawidłowym oddechem. Na początku zatrzymania krążenia mogą wystąpić krótkie drgawki – gdy ustąpią, oceń oddech. Ocenę możesz prowadzić, czekając na połączenie z 112, a w razie wątpliwości pomoże dyspozytor. Więcej: Jak sprawdzić oddech i przytomność poszkodowanego – krok po kroku.
RKO i AED – najważniejsze zasady
- Nasadę dłoni połóż na środku klatki piersiowej (dolna połowa mostka), drugą dłoń na niej, spleć palce, ramiona trzymaj wyprostowane. Po każdym uciśnięciu pozwól klatce piersiowej wrócić do wyjściowego kształtu.
- Oddechy ratownicze wykonuje tylko osoba przeszkolona w BLS – tyle powietrza, by klatka piersiowa zaczęła się unosić.
- Poszkodowanego leżącego na łóżku nie przenoś na podłogę – uciskaj na miejscu, w razie potrzeby mocniej.
- Elektrody AED przyklej na odsłoniętą klatkę piersiową zgodnie z rysunkiem. Druga osoba nie przerywa w tym czasie uciśnięć. Podczas analizy rytmu i wyładowania nikt nie dotyka poszkodowanego; zaraz potem wróć do uciśnięć.
- Jeśli pomagają inne osoby, zmieniajcie się przy uciśnięciach z jak najkrótszą przerwą.
Kiedy można przerwać RKO?
- gdy zespół ratownictwa medycznego przejmie działania albo poleci przerwać;
- gdy poszkodowany w oczywisty sposób odzyskuje przytomność: porusza się, otwiera oczy i zaczyna prawidłowo oddychać;
- gdy na miejscu pojawia się zagrożenie dla Ciebie (np. ogień, dym, ruch pojazdów) – oddal się w bezpieczne miejsce i poinformuj dyspozytora;
- gdy jesteś zbyt wyczerpany, by kontynuować, i nikt nie może Cię zastąpić.
Uciśnięcia podtrzymują przepływ krwi. Nie przerywaj ich, aby sprawdzać stan poszkodowanego.
Kiedy pozycja bezpieczna, a kiedy nie?
Pozycję bezpieczną stosuje się u osoby z zaburzoną świadomością, która oddycha prawidłowo. Nie układaj w niej poszkodowanego z oddechem agonalnym ani przy podejrzeniu urazu (np. po upadku z wysokości lub wypadku komunikacyjnym) – wtedy ogranicz ruchy głowy i szyi i postępuj zgodnie z poleceniami dyspozytora. Instrukcję układania zawiera artykuł Pozycja bezpieczna boczna – kiedy i jak ją stosować?.
Czy można zaszkodzić?
Wytyczne ERC 2025 zachęcają osoby bez przygotowania medycznego do rozpoczynania RKO zawsze, gdy podejrzewają zatrzymanie krążenia – bez obawy przed wyrządzeniem krzywdy. Próba ratowania życia jest ważniejsza niż ryzyko spowodowania urazu. Typowe pomyłki, takie jak uznanie oddechu agonalnego za prawidłowy czy zbyt płytkie uciśnięcia, omawia artykuł Najczęstsze błędy w pierwszej pomocy – czego unikać?.
Schemat, checklista czy algorytm?
Ten materiał to skrócony schemat do szybkiego przypomnienia. Szerszy kontekst daje Podstawy pierwszej pomocy – kompletny przewodnik krok po kroku. Listę czynności do odhaczenia w myślach znajdziesz w checkliście: jak udzielić pierwszej pomocy krok po kroku, a rozbudowaną logikę decyzji – w artykule Algorytm pierwszej pomocy – schemat działania krok po kroku.
Źródło zdjęcia: prostooleh / Freepik.
Źródła i wytyczne
- Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji 2025 – Podsumowanie wytycznych, tłumaczenie polskie Polskiej Rady Resuscytacji – wersja z poprawkami z 9 lipca 2026 r., dostępna także na stronie Polskiej Rady Resuscytacji; rozdziały „Podstawowe zabiegi resuscytacyjne u dorosłych” i „Pierwsza pomoc” (pozycja bezpieczna, zatrzymanie krążenia).
- Resuscytacja dla każdego według Wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji 2025 – broszura PRC, dostępna na stronie Polskiej Rady Resuscytacji; rozdział „Podstawowe zabiegi resuscytacyjne u dorosłych” (udrożnienie dróg oddechowych, ocena oddechu do 10 s, warunki przerwania RKO).
- European Resuscitation Council Guidelines 2025: Adult Basic Life Support – Resuscitation 2025;215 (Suppl 1):110771.